Het Paasfeest in Griekenland is het hoogtepunt van het jaar. Het valt dit jaar op 15 en 16 april. Een week later dan in Nederland. Dat komt omdat de Grieken voor dit kerkfeest de Juliaanse kalender aanhouden, om dit belangrijke feest samen met geloofsgenoten uit andere Orthodoxe landen te vieren.

De vastentijd begint met 'Zuivere Maandag', een dag waarop de Grieken zich onthouden van alle gerechten waar bloed in zit. Dus geen vlees of vis, maar inktvis mag weer wel. Voor de rest van de vastentijd gelden geen strikte regels. Sommige mensen zijn strenger en gebruiken deze tijd ook geen olijfolie of eieren, anderen eten alles, maar geen extra's. Tot de week voor Pasen, ook wel de 'Grote Week' genoemd. Dan wordt er op grote schaal gevast, er is elke avond een mis en de huizen worden schoongemaakt en opnieuw gewit. Iedereen wenst elkaar al een 'Kalo Pascha', een goede Pasen.

Op Goede Vrijdag vindt er een processie plaats, waarbij een baar met een ikoon van Jezus wordt rondgedragen door het dorp. Dorpelingen lopen erachter met een donkere, brandende kaars. Jezus wordt symbolisch ten grave gedragen. De donderdagavond ervoor zijn de eieren rood geverfd. Deze symboliseren de bloeddruppels die op de aarde vielen toen Jezus bad. 

De zaterdag wordt gebruikt om het grote feest voor te bereiden. Elk gezin heeft wel een lam besteld voor aan het spit. Van de ingewanden wordt soep gemaakt en 'kokoretsi', ook een gerecht voor aan het spit.

's Avonds begint de mis al rond 22.00, zo niet eerder, maar de meeste mensen gaan zo tegen 23.30 naar de kerk. De kerk is vol, er kan niemand meer bij. Daarom zijn er luidsprekers buiten de kerk opgesteld. Het kerkplein stroomt vol. Het hele dorp is in en rond de kerk verzameld. Het wachten is op de papas, de Orthodoxe priester. Een paar minuten voor 24.00 komt hij naar buiten. De mis wordt buiten voortgezet. Om precies middernacht beginnen de klokken vrolijk te luiden en de papas roept: Komt en neemt het Licht! Hij heeft een grote kaars en geeft het licht door aan de omstanders die allemaal een witte kaars bij zich hebben. En vervolgens geeft iedereen het licht aan elkaar door, zodat binnen enkele minuten het hele kerkplein verlicht is. En iedereen geeft de blijde boodschap door: Christos anesti! Christus is opgestaan. En men antwoordt: Alithos anesti! Hij is waarlijk opgestaan. Uitspraken die men nog dagenlang hoort. Dit is ook de avond van het vuurwerk. Mooi siervuurwerk, maar ook de knallers van de jeugd.

Het kerkplein stroomt langzaamaan leeg. Een stroom van lichtjes door de straten. Men probeert het lichtje zo lang mogelijk aan te houden. Thuis gekomen staat de paassoep klaar en wordt er met de familie gegeten. Men heeft honger na een week vasten. Maar het echte feest begint zondag. Al vroeg ruik je het geroosterde vlees aan de spitten. Overal klinkt muziek en hier en daar wordt er gedanst. De rode eieren worden tegen elkaar getikt. Men probeert het ei zo lang mogelijk heel te houden. Dat brengt geluk!

Terwijl er in Nederland elk jaar voor miljoenen aan vuurwerk wordt verknald op oudejaarsdag en –nacht, ontbreekt deze traditie in Griekenland. In Athene wordt er wel op bescheiden schaal vuurwerk afgeschoten, hier in Epidavros is het, zoals gewoonlijk, stil. De Grieken gaan uit eten met de familie en daarna wordt er gedanst tot in de vroege uurtjes. Er worden speciale taarten gebakken, de ‘vassilopitta’s’, die na 0.00 uur worden aangesneden en verdeeld. Er zijn muntjes in meegebakken en wie zo’n muntje treft heeft natuurlijk geluk in het nieuwe jaar.
Sinds de crisis is dit wel veranderd en blijven de meeste families thuis. Jammer, want het was  altijd erg gezellig. De laatste maanden van het afgelopen jaar is de stemming in Griekenland echt versomberd.
Wij hadden dit jaar Griekse vrienden uitgenodigd. De een heeft een relatie met een Franse en de andere met een Belgische vrouw. Zo waren we met z’n zessen en vier nationaliteiten. Er werd afwisselend Grieks, Frans, Nederlands (en Vlaams) en Engels gesproken. We hebben het veel over de verschillen tussen de talen gehad, met name bepaalde uitdrukkingen. Taal is een interessant fenomeen.
1 januari wordt in Griekenland ‘Agios Vassilis’ gevierd. Zoiets als ons sinterklaasfeest. De kinderen krijgen dan cadeautjes van de heilige Vassilis. Deze heilige is niemand minder dan Basilius de Grote, naast Gregorius de Theoloog en Johannes Chystostomos, één van de drie grote kerkvaders. Ook zijn moeder en grootmoeder, broers en zus zijn heilig verklaard. Basilius werd geboren 329 in Caesarea (Cappadocie) en zijn sterfdag was 1 januari 379. Elke eerste dag van het jaar wordt hij geëerd en alle Grieken met dezelfde naam vieren deze dag hun ‘naamdag’.

Kerstfeest wordt in Griekenland niet zo uitbundig gevierd als in Nederland. Wel veel verlichting. Huizen, taverne’s en straten zijn feestelijk verlicht en overal staan ook (kunst)kerstbomen opgetuigd, meestal zeer kleurrijk. Echte bomen zijn hier wel in de natuur, maar worden niet gebruikt als kerstboom.

Traditioneel wordt er kalkoen gegeten, maar ook wel lam. Wij hadden vrienden uitgenodigd en voor de gelegenheid rosbief gebraden. Ook feestelijk. Maar in de supermarkten was het opvallend rustig dit jaar. Voor veel Grieken zijn het moeilijke tijden. Ze moeten letterlijk de broekriem aanhalen.

Dit jaar viel kerst op zondag, dus was er de gebruikelijke mis in de Grieks-orthodoxe kerk. Ook wanneer kerst op een andere dag valt is er een mis. In de protestantse kerk waar wij regelmatig naar toe gaan is er dan geen dienst. Dat was wel even wennen, want in Nederland gaan er veel mensen alleen met kerst naar de kerk. Er is een extra dienst op kerstavond en in de adventsweken wordt er al naar kerst toegeleefd. Hier in Griekenland is het paasfeest het hoogtepunt van het jaar, in Nederland het kerstfeest.

Leuk is dat hier in Griekenland de kinderen langs de deuren gaan en ‘kalanta’s’ zingen, begeleid met eenvoudige muziekinstrumenten. Kalanta’s zijn (niet speciaal religieuze) liedjes en worden niet alleen met kerst gezongen door de kinderen, maar ook op oudejaarsdag. Ze krijgen dan een mandarijn of wat snoepjes. Bij ons boven op de berg zijn er nog nooit kinderen komen zingen, maar ik zie ze wel altijd in het dorp.

Bijzonder kerkje gewijd aan Agia Theodora, de heilige Theodora

De Peloponnesos staat wel bekend als het mooiste deel van Griekenland. Gescheiden door het beroemde Kanaal van Korinthe van het overige vaste land van Griekenland heeft het naast een mooie natuur en bekende plaatsen als Olympia, Mycene en Mystras ook veel onbekende pareltjes.

Zo bezocht ik op een zonnige dag het bijzondere kerkje Agia Theodora (10^e eeuw) in het midden van de Peloponnesos. Het kerkje is bij de Grieken zelf erg bekend, maar bij toeristen nauwelijks. Om er te komen nam ik eerst de snelweg richting Tripoli en Megalopoli. Hierna de afslag naar Vastas en de weg leidde verder door een mooi stuk natuur. De eeuwig rokende schoorstenen van de steenkolenmijnen van Megalopoli domineren de vlakte rechts van de weg. Het is dagmijnbouw en men ziet het zwart van de steenkool. Maar toch doet het niets af aan de schoonheid van de route.

Komt men bij het kerkje zelf dan ziet men iets heel bijzonders. Het is een klein kerkje, maar op het dak groeien zo’n 12 bomen. Grote eikenbomen. Ik liep om het kerkje heen. Zoveel bomen op zo’n klein kerkje. Niet te geloven. Ik ging het kerkje binnen en zag overblijfselen van oude fresco’s. Maar geen wortels. Nergens. Naast het kerkje een winkeltje met religieuze artikelen. Ik kocht een kaarsje. Er waren veel brandende kaarsjes. Er komen dus ook in deze tijd van het jaar bezoekers. De stilte was indrukwekkend. Alleen het geluid van het riviertje naast het kerkje.

En zoals meestal in Griekenland is ook aan dit kerkje een legende aan verbonden. Theodora was een boerendochter die onschuldig ter dood werd veroordeeld. Ze had zich gehuld in mannenkleding om zo aan de dienstplicht te kunnen voldoen. Maar ze werd door een non ervan beschuldigd haar zwanger te hebben gemaakt. Na haar dood ontdekte men haar werkelijke geslacht en men bouwde op de plaats van haar graf een kerkje ter nagedachtenis aan haar. Haar haren veranderden in een eikenbos op het kerkje en waar haar bloed vloeide stroomt nu het riviertje Isari.

Langs het riviertje loopt een pad en na 150 meter is een taverne. Ik dronk er een kop koffie. Aan de tafel naast mij, zat en groepje Griekse mannen zich te goed te doen aan een heerlijke maaltijd. Telkens werd er weer een halve ‘kilo’ wijn gebracht. Eigenlijk was het nog te vroeg voor de lunch, maar in Griekenland is dat nooit een probleem. Men kan op elk tijdstip van de dag eten. Er waren terrassen in de bomen boven de rivier gebouwd. Er liepen ganzen in ganzenpas omhoog. Ik kocht honing in het winkeltje met plaatselijke producten. Volgens de eigenaresse is het heerlijke honing. Hoe kan het anders. Trots vertelde ze dat haar broer een bekende musicus is.

Ik liep terug naar de auto en keek nog een keer vol verbazing naar het kerkje. Zeker een plaats om nog eens terug te komen.