Afgelopen donderdag is het dansen weer begonnen na een zomervakantie van drie maanden. We begroetten elkaar met καλή αρχή, een goed begin, één van die typische Griekse groeten. Het is al het achtste jaar voor mij op de Griekse dansschool en inmiddels nog de enige buitenlandse deelneemster.

 Het was direct een lange avond, want er was een uitnodiging om zaterdagavond 6 oktober in Korinthe te dansen. Na de gewone les werd er door degenen die mee zouden gaan naar Korinthe nog geoefend voor de dansuitvoering aldaar.

Ik had me niet afgevraagd voor welke gelegenheid er werd gedanst in Korinthe, dus onderweg in de bus vroeg ik Nikos, onze dansleraar, naar de reden.

Het was ter herinnering aan de zeeslag bij Salamina, zei hij. Ik keek hem verbaasd aan en wroette in mijn geheugen. De zeeslag bij Salamina, een eiland in de Saronische Golf, was in 480 BC tegen de Persen. Het was een belangrijke zeeslag die door de Grieken werd gewonnen en hierdoor heeft het toenmalige Griekenland nooit tot het Perzische Rijk behoord. De Grieken zijn daar nog steeds trots op en terecht, want zij hadden met hun 366 schepen tegenover de 1207 Perzische schepen ogenschijnlijk niet veel kans om de slag te winnen. Ze lokten echter de grote Perzische schepen in de nauwe zeestraat die Salamina van het vaste land scheidt. De Grieken hadden kleine, wendbare schepen en zo was het mogelijk de Perzen te verslaan.

Sinds 12 jaar wordt dat nu elk jaar herdacht (op Salamina sinds 20 jaar) en sinds drie jaar worden er dansgroepen uitgenodigd uit de plaatsen rondom de Saronische Golf en andere plaatsen die aan de zeeslag hebben meegedaan. Epidavros nam met 10 schepen deel en aan haar om volgend jaar de herdenking te organiseren. Elk jaar neemt een andere plaats de organisatie op zich.

Ik had werkelijk nooit kunnen verzinnen dat ik nog eens zou dansen op een herdenking van zo’n belangrijke historische gebeurtenis. Ik kijk al uit naar het feestje in 2020, want dan is het 2500 jaar geleden dat de zeeslag plaats vond.

Als het nu al een rondedansje waard is… in 2020 dan zeker!

Het Paasfeest in Griekenland is het hoogtepunt van het jaar. Het valt dit jaar op 15 en 16 april. Een week later dan in Nederland. Dat komt omdat de Grieken voor dit kerkfeest de Juliaanse kalender aanhouden, om dit belangrijke feest samen met geloofsgenoten uit andere Orthodoxe landen te vieren.

De vastentijd begint met 'Zuivere Maandag', een dag waarop de Grieken zich onthouden van alle gerechten waar bloed in zit. Dus geen vlees of vis, maar inktvis mag weer wel. Voor de rest van de vastentijd gelden geen strikte regels. Sommige mensen zijn strenger en gebruiken deze tijd ook geen olijfolie of eieren, anderen eten alles, maar geen extra's. Tot de week voor Pasen, ook wel de 'Grote Week' genoemd. Dan wordt er op grote schaal gevast, er is elke avond een mis en de huizen worden schoongemaakt en opnieuw gewit. Iedereen wenst elkaar al een 'Kalo Pascha', een goede Pasen.

Op Goede Vrijdag vindt er een processie plaats, waarbij een baar met een ikoon van Jezus wordt rondgedragen door het dorp. Dorpelingen lopen erachter met een donkere, brandende kaars. Jezus wordt symbolisch ten grave gedragen. De donderdagavond ervoor zijn de eieren rood geverfd. Deze symboliseren de bloeddruppels die op de aarde vielen toen Jezus bad. 

De zaterdag wordt gebruikt om het grote feest voor te bereiden. Elk gezin heeft wel een lam besteld voor aan het spit. Van de ingewanden wordt soep gemaakt en 'kokoretsi', ook een gerecht voor aan het spit.

's Avonds begint de mis al rond 22.00, zo niet eerder, maar de meeste mensen gaan zo tegen 23.30 naar de kerk. De kerk is vol, er kan niemand meer bij. Daarom zijn er luidsprekers buiten de kerk opgesteld. Het kerkplein stroomt vol. Het hele dorp is in en rond de kerk verzameld. Het wachten is op de papas, de Orthodoxe priester. Een paar minuten voor 24.00 komt hij naar buiten. De mis wordt buiten voortgezet. Om precies middernacht beginnen de klokken vrolijk te luiden en de papas roept: Komt en neemt het Licht! Hij heeft een grote kaars en geeft het licht door aan de omstanders die allemaal een witte kaars bij zich hebben. En vervolgens geeft iedereen het licht aan elkaar door, zodat binnen enkele minuten het hele kerkplein verlicht is. En iedereen geeft de blijde boodschap door: Christos anesti! Christus is opgestaan. En men antwoordt: Alithos anesti! Hij is waarlijk opgestaan. Uitspraken die men nog dagenlang hoort. Dit is ook de avond van het vuurwerk. Mooi siervuurwerk, maar ook de knallers van de jeugd.

Het kerkplein stroomt langzaamaan leeg. Een stroom van lichtjes door de straten. Men probeert het lichtje zo lang mogelijk aan te houden. Thuis gekomen staat de paassoep klaar en wordt er met de familie gegeten. Men heeft honger na een week vasten. Maar het echte feest begint zondag. Al vroeg ruik je het geroosterde vlees aan de spitten. Overal klinkt muziek en hier en daar wordt er gedanst. De rode eieren worden tegen elkaar getikt. Men probeert het ei zo lang mogelijk heel te houden. Dat brengt geluk!

Het was fris vandaag, er stond een stevige wind en het spetterde licht.
De ijsvogeltjesdagen, dagen met relatief warm weer in Januari, zijn nog niet begonnen. Soms is het op 6 januari heerlijk weer en zijn de terrasjes vol na de ceremonie aan de haven.
Het ‘kruisduiken’ is een jaarlijks terugkerende traditie in de Grieks-orthodoxe kerk. In Nederland staat deze dag bekend als Drie Koningen, in Griekenland als Επιφάνια (Epifanie). In Griekenland wordt op deze dag de doop van Jezus gevierd en wordt de zee gezegend. Griekenland, met zijn enorm lange kustlijn en vele eilanden, is nog steeds in belangrijke mate afhankelijk van de opbrengst van de zee. Er zijn nog erg veel vissers, die dagelijks de zee op gaan en leven van de vangst van die dag. Vandaar dat elk jaar op 6 januari een mis in de Grieks-orthodoxe kerk is, die op een gegeven moment voortgezet wordt aan de haven. De papas (de priester) heeft een groot kruis dat hij diverse malen in het water dompelt en hierna in het water gooit. Aan de waterkant en in bootjes rondom staan kinderen en tieners in zwembroek klaar om het kruis op te duiken. Wie het lukt is de held van het dorp.
Er staan veel mensen op de kade, zowel uit het dorp als uit de omliggende dorpen. Er komen zelfs bussen met Grieken van verder weg. Ze komen na de mis buiten met gezegend wijwater. Want eigenlijk wordt met de zee alle water, als eerste levensbehoefte, gezegend. Het water neemt men mee naar huis om er met een bosje basilicum, het koningskruid, het huis mee te besprenkelen. Zo probeert men gevrijwaard te blijven van ongeluk.

Terwijl er in Nederland elk jaar voor miljoenen aan vuurwerk wordt verknald op oudejaarsdag en –nacht, ontbreekt deze traditie in Griekenland. In Athene wordt er wel op bescheiden schaal vuurwerk afgeschoten, hier in Epidavros is het, zoals gewoonlijk, stil. De Grieken gaan uit eten met de familie en daarna wordt er gedanst tot in de vroege uurtjes. Er worden speciale taarten gebakken, de ‘vassilopitta’s’, die na 0.00 uur worden aangesneden en verdeeld. Er zijn muntjes in meegebakken en wie zo’n muntje treft heeft natuurlijk geluk in het nieuwe jaar.
Sinds de crisis is dit wel veranderd en blijven de meeste families thuis. Jammer, want het was  altijd erg gezellig. De laatste maanden van het afgelopen jaar is de stemming in Griekenland echt versomberd.
Wij hadden dit jaar Griekse vrienden uitgenodigd. De een heeft een relatie met een Franse en de andere met een Belgische vrouw. Zo waren we met z’n zessen en vier nationaliteiten. Er werd afwisselend Grieks, Frans, Nederlands (en Vlaams) en Engels gesproken. We hebben het veel over de verschillen tussen de talen gehad, met name bepaalde uitdrukkingen. Taal is een interessant fenomeen.
1 januari wordt in Griekenland ‘Agios Vassilis’ gevierd. Zoiets als ons sinterklaasfeest. De kinderen krijgen dan cadeautjes van de heilige Vassilis. Deze heilige is niemand minder dan Basilius de Grote, naast Gregorius de Theoloog en Johannes Chystostomos, één van de drie grote kerkvaders. Ook zijn moeder en grootmoeder, broers en zus zijn heilig verklaard. Basilius werd geboren 329 in Caesarea (Cappadocie) en zijn sterfdag was 1 januari 379. Elke eerste dag van het jaar wordt hij geëerd en alle Grieken met dezelfde naam vieren deze dag hun ‘naamdag’.

Kerstfeest wordt in Griekenland niet zo uitbundig gevierd als in Nederland. Wel veel verlichting. Huizen, taverne’s en straten zijn feestelijk verlicht en overal staan ook (kunst)kerstbomen opgetuigd, meestal zeer kleurrijk. Echte bomen zijn hier wel in de natuur, maar worden niet gebruikt als kerstboom.

Traditioneel wordt er kalkoen gegeten, maar ook wel lam. Wij hadden vrienden uitgenodigd en voor de gelegenheid rosbief gebraden. Ook feestelijk. Maar in de supermarkten was het opvallend rustig dit jaar. Voor veel Grieken zijn het moeilijke tijden. Ze moeten letterlijk de broekriem aanhalen.

Dit jaar viel kerst op zondag, dus was er de gebruikelijke mis in de Grieks-orthodoxe kerk. Ook wanneer kerst op een andere dag valt is er een mis. In de protestantse kerk waar wij regelmatig naar toe gaan is er dan geen dienst. Dat was wel even wennen, want in Nederland gaan er veel mensen alleen met kerst naar de kerk. Er is een extra dienst op kerstavond en in de adventsweken wordt er al naar kerst toegeleefd. Hier in Griekenland is het paasfeest het hoogtepunt van het jaar, in Nederland het kerstfeest.

Leuk is dat hier in Griekenland de kinderen langs de deuren gaan en ‘kalanta’s’ zingen, begeleid met eenvoudige muziekinstrumenten. Kalanta’s zijn (niet speciaal religieuze) liedjes en worden niet alleen met kerst gezongen door de kinderen, maar ook op oudejaarsdag. Ze krijgen dan een mandarijn of wat snoepjes. Bij ons boven op de berg zijn er nog nooit kinderen komen zingen, maar ik zie ze wel altijd in het dorp.

Aan de medische ervaringen die we inmiddels hebben in Griekenland, kunnen we een nieuwe ervaring toevoegen en we concluderen opnieuw dat de medische zorg in Griekenland goed is. Marinus lag een week in Sismanoglio, een groot academisch ziekenhuis in Athene. Normaal gesproken zijn er nauwelijks wachtlijsten in Griekenland, maar dit ziekenhuis is in heel Griekenland beroemd om zijn afdeling urologie en lithothripsia. Lithos is het Griekse woord voor steen, dus hier worden stenen vergruisd, indien nodig eerst kapot geschoten, zoals bij Marinus. Hij had een blaassteen zo groot als een flinke walnoot. We moesten een maand wachten, maar daarna ging alles zeer voortvarend. In Griekenland lig je in het ziekenhuis voor de medische zorg, de rest is voor de familie. Ik heb dan ook vele uren doorgebracht naast het ziekbed, want je mag er dag en nacht bij zijn. Vooral de eerste 24 uur na de operatie moest er veel gebeuren, want de blaas moest gespoeld worden. Nu zag ik mezelf niet de hele nacht bezig met zakken water vervangen en jerrycans legen. Daarvoor huurden we een nachtzuster in. Die kwam van 23.00 ’s avonds tot 8.00 ’s morgens. Met de nodige papieren en stempels kunnen we de kosten daarvoor declareren bij de ziektekostenverzekering.
Het eten was in dit ziekenhuis alleszins redelijk. Het ontbijt stelde niet zoveel voor, Grieken ontbijten nu eenmaal nauwelijks. Maar voor de ingang van het ziekenhuis was een winkeltje waar echt van alles te koop was. Ook de lekkere kaaspita’s. Dus voor ik naar Marinus ging haalde ik eerst een broodje en een koffie, want dat wordt in het ziekenhuis ook niet geserveerd. Het middagmaal was met wat extra zout zeker niet slecht. Behalve dit winkeltje, dat goede zaken deed, werden er meer zaken gedaan op de afdelingen. Zo kwam er regelmatig een verkoopster langs met pyjama’s en werden er folders met allerlei medische artikelen verspreid, van rollators, rolstoelen tot toiletverhogingen. Ook lagen overal visitekaartjes voor ziekenauto’s. Die kun je blijkbaar privé bestellen.
De ziekenzalen zijn niet zo luxe als in Nederland. Wat verder opvalt is de icoon van de heilige Nektarios, de beschermheilige van de zieken, aan de muur met vlak daaronder, ingelijst, de rechten van de patiënt. Toch handig om te weten allemaal. Overal in het ziekenhuis hangen iconen, maar dat niet alleen. Wanneer je het ziekenhuis binnenkomt ruik je de wierook van de kerk die daar is. Het is een vrij grote kerk waar dagelijks een mis wordt gehouden. Je kan er kaarsjes branden en bidden voor de zieke wanneer je er naar toe gaat of vandaan komt. Religie is een belangrijk onderdeel van het dagelijks leven in Griekenland, maar is in een ziekenhuis nog eens extra belangrijk.

Zowel in Nederland als in Griekenland vieren we de ‘verjaardag’ van de heilige Nikolaas. In Nederland kennen we aan de vooravond van de verjaardag van Sint Nikolaas de bekende pakjesavond, vaak met gedichten en surprises. In Griekenland is het meer een religieus feest. De ‘naamdag’ van de heilige is 6 december. Aan de vooravond vindt er een processie plaats in de plaatsen waar ‘Agios Nikolaos’ een belangrijke plaats inneemt, zoals in ons dorp Epidavros. Agios Nikolaos is de beschermheilige van het dorp en de belangrijkste kerk is aan hem gewijd. Bij deze processie loopt de ‘papas’, de priester, voorop en draagt de icoon van de heilige. Veel inwoners van het dorp volgen met brandende kaarsen deze icoon. De volgende dag is het feest. In sommige dorpen wordt er die dag flink gefeest, vaak met kermisachtige attracties. Bij ons in Epidavros is dat minder, maar de kinderen zijn wel vrij van school. Wie was nu deze heilig en waarom is hij zo beroemd? Er bestaan verschillende legenden rondom zijn persoon. De precieze geboorte- en sterfdata zijn niet bekend, behalve dat zijn sterfdag op 6 december viel. In het begin van de vierde eeuw was hij bisschop van Myra in Turkije. Na zijn geboorte hief hij direct zijn handen naar de hemel om God te loven voor zijn geboorte. Op woensdag en vrijdag, de vastendagen, weigerde hij om aan de borst van zijn moeder te drinken. Een bekende legende is dat hij een arme man drie keer een bruidschat voor zijn dochters bezorgde, zodat deze konden trouwen. Hij gooide een bundel goudstukken door het raam, welke in de schoenen terechtkwamen die naast de haard stonden te drogen. Diverse aspecten van ons sinterklaasfeest, bijvoorbeeld de schoen zetten en het chocoladegeld, komen van deze legende. Vandaar dat Sint Nikolaas de kindervriend wordt genoemd en de beschermheilige is van de kinderen. Ook werd hij aangeroepen door zeelieden die in een storm terecht waren gekomen. Sint Nikolaas verscheen en bracht de storm tot bedaren. Men kan een parallel trekken met Jezus en de storm op het meer. Sindsdien is Sint Nicolaas de beschermheilige van de zeelieden en veel dorpen aan de kust hebben daarom Sint Nikolaas als beschermheilige.

Het is weer zover. De olijven zijn rijp genoeg om geoogst te worden. In het voorjaar zagen we de bloesem ontstaan en in de bloemetjes langzaam piepkleine olijven groeien. Gedurende de zomer werden ze groter en groter. In de herfst begon de verandering van kleur van groen naar paarszwart. Het hele proces volgden we nauwlettend.

In het dorp stelt men elkaar de bekende vragen: zijn jullie al begonnen met plukken? Wanneer gaan jullie beginnen? Wanneer is de tijd rijp om met de oogst te beginnen? De olijven zijn laat rijp dit jaar. Het is al begin december. Als we te vroeg beginnen met plukken, zit er nog niet zoveel olie in de vruchten, maar als we te lang wachten vallen er teveel olijven op de grond. Ook jammer. Zo is het elk jaar weer een afwegen wanneer de juiste tijd is om te starten. Het is nu begin december en heerlijk weer om te plukken. De zon schijnt maar het is niet te warm.We hebben dit jaar niet zoveel olijven dan vorig jaar. Ten eerste door het koude voorjaar, dat een nadelige invloed had op de bloemzetting. Dat geldt voor de hele streek. Door de droogte zijn de olijven ook kleiner dan anders. Dat geeft niet. Het water wordt eruit gecentrifugeerd bij de pers. Maar ook onze enorme oogst van vorig jaar speelt een rol. Een olijvenboom neemt na een zodanige overvloedige oogst een jaar rust. Ook voor een olijvenboom geldt: de boog kan niet altijd gespannen staan. Daar kunnen we als mens nog iets van leren. Veel mensen zijn nu begonnen aan de oogst. Op de wegen zien we de pick-ups van de boeren rijden met kratten en netten of met volle zakken olijven. Een houten ladder er wiegelend bovenop gelegd. Langs de wegen zie ik overal de netten onder de bomen liggen en is iedereen druk bezig. Ook de persen draaien nu op volle toeren. In november was het er nog rustig, maar dat verandert nu snel. Het wordt drukker en drukker. Het is bij de pers altijd erg gezellig. We praten met de boeren over de oogst. Ze kijken er van op dat wij als buitenlanders alles zelf doen. Het plukken, snoeien en in de zomer irrigeren. Ze zijn dan ook erg nieuwsgierig naar het resultaat. De verhouding tussen kilo’s olijven en kilo’s olie, daar gaat het om. We doen het goed. We volgen het proces van het persen altijd nauwkeurig: het spoelen met water en de wind die de laatste blaadjes wegblaast. Dan worden de olijven met pit en al tot pulp vermalen totdat deze wordt geperst. Het hele proces duurt wel even. En dan het hoogtepunt: de eerste stroom goudgele olie vloeit in de bak. Snel pakken we een stuk brood en houden die onder de straal. Heerlijk. We staan te smullen met in de ene hand het brood met de olie en in de andere hand een glas wijn. Daar trakteert de eigenaar van de pers Yannis altijd op. Zijn vrouw Nicoletta komt er ook bij staan en we proosten met elkaar op het goede resultaat. Yia mas! De olie nemen we in tonnen mee naar huis. Daar doen we het in de flessen. Maar eerst laten we de olie bezinken. De olie wordt dan helderder. Maar de allereerste olie van de pers....die is het allerlekkerst!

Dat Griekenland een land is van zang, muziek, dans en theater is vooral in de zomermaanden goed te merken. In Athene en Epidavros is er het theaterfestival. In de weekenden worden daar in het theater de klassieke tragedies en komedies uitgevoerd. Maar ook in andere plaatsen met een antiek theater worden theatervoorstellingen gegeven.

Daarnaast zijn er talrijke concerten te beluisteren in de stadions met meer of minder bekende artiesten. Daarvoor hangen overal ter uitnodiging grote posters langs de kant van de weg.

Zelf ben ik 17 en 18 augustus mee geweest met onze dansschool hier uit ons dorp Epidavros naar een cultuurfestival in Dorio, een klein dorpje ten noordwesten van Kalamata in het zuiden van de Peloponnesos. Onderdeel van dat festival was een dansavond waar verschillende dansgroepen optraden, die allemaal dansen van de Peloponnesos dansten. Elke groep droeg een andere klederdracht, want elke provincie heeft weer zijn eigen kleding en ook zijn eigen dansen. Men kon die avond al gauw zo’n dertig verschillende dansen zien. Na het optreden kregen de groepen een maaltijd aangeboden in de taverna op het dorpsplein. Na het eten ging het dansen nog informeel door tot in de kleine uurtjes. Griekenland is een land van tradities. Die houdt men in ere.

De volgende dag hadden we nog een rondrit door Messini, het meest westelijke schiereiland in het zuiden van de Peloponnesos. Vanaf Kalamata reden we naar het zuiden via Koroni en Finikounda naar de burcht Methoni. Deze burcht ligt op het meest zuidwestelijke puntje van de Peloponnesos en wordt aan drie zijden omringd door water. Methoni is al sinds de 7^e eeuw V.Chr. bewoond, maar de huidige vesting is gebouwd in de 12^e eeuw door de Venetianen, die het beu waren op hun handelsreizen steeds weer lastig gevallen te worden door de piraten die hier hun uitvalsbasis hadden. Ze maakten Methoni met de grond gelijk en bouwden er hun vesting. Onder de Venetianen ontwikkelde zich een bloeiende zijde-industrie. Ook de plaatselijke wijn en de hammen werden beroemd. Methoni werd mede hierdoor een belangrijke rustplaats voor de kruisvaarders op weg naar Palestina. In de loop der eeuwen werd de vesting versterkt met nieuwe bastions. Dit kon echter niet voorkomen dat de Turken de vesting veroverden. De Turken bouwden in de 16^e eeuw het Bourtzi, een versterkt eilandje met een achtkantige toren. Het eilandje is nu door middel van een dam en bruggetje met de vesting verbonden.  

De laatste stop voordat we de terugreis naar Epidavros aanvingen, was Pylos aan de baai van Navarino. In deze baai vond in 1827 de laatste zeeslag met zeilschepen plaats. In deze zeeslag versloeg de Russisch-Frans-Engelse vloot de Turks-Egyptische vloot. Deze overwinning was beslissend in de Griekse onafhankelijkheidsstrijd. Er ontstond na eeuwen vreemde overheersing weer een onafhankelijk Griekenland. Op het plein staat een monument ter ere van de aanvoerders van de vloten. De Russische vloot werd aangevoerd door de Nederlander Van Heyden.

Met nog vier uur rijden voor de boeg keken we terug op twee heerlijke dagen.

Bijzonder kerkje gewijd aan Agia Theodora, de heilige Theodora

De Peloponnesos staat wel bekend als het mooiste deel van Griekenland. Gescheiden door het beroemde Kanaal van Korinthe van het overige vaste land van Griekenland heeft het naast een mooie natuur en bekende plaatsen als Olympia, Mycene en Mystras ook veel onbekende pareltjes.

Zo bezocht ik op een zonnige dag het bijzondere kerkje Agia Theodora (10^e eeuw) in het midden van de Peloponnesos. Het kerkje is bij de Grieken zelf erg bekend, maar bij toeristen nauwelijks. Om er te komen nam ik eerst de snelweg richting Tripoli en Megalopoli. Hierna de afslag naar Vastas en de weg leidde verder door een mooi stuk natuur. De eeuwig rokende schoorstenen van de steenkolenmijnen van Megalopoli domineren de vlakte rechts van de weg. Het is dagmijnbouw en men ziet het zwart van de steenkool. Maar toch doet het niets af aan de schoonheid van de route.

Komt men bij het kerkje zelf dan ziet men iets heel bijzonders. Het is een klein kerkje, maar op het dak groeien zo’n 12 bomen. Grote eikenbomen. Ik liep om het kerkje heen. Zoveel bomen op zo’n klein kerkje. Niet te geloven. Ik ging het kerkje binnen en zag overblijfselen van oude fresco’s. Maar geen wortels. Nergens. Naast het kerkje een winkeltje met religieuze artikelen. Ik kocht een kaarsje. Er waren veel brandende kaarsjes. Er komen dus ook in deze tijd van het jaar bezoekers. De stilte was indrukwekkend. Alleen het geluid van het riviertje naast het kerkje.

En zoals meestal in Griekenland is ook aan dit kerkje een legende aan verbonden. Theodora was een boerendochter die onschuldig ter dood werd veroordeeld. Ze had zich gehuld in mannenkleding om zo aan de dienstplicht te kunnen voldoen. Maar ze werd door een non ervan beschuldigd haar zwanger te hebben gemaakt. Na haar dood ontdekte men haar werkelijke geslacht en men bouwde op de plaats van haar graf een kerkje ter nagedachtenis aan haar. Haar haren veranderden in een eikenbos op het kerkje en waar haar bloed vloeide stroomt nu het riviertje Isari.

Langs het riviertje loopt een pad en na 150 meter is een taverne. Ik dronk er een kop koffie. Aan de tafel naast mij, zat en groepje Griekse mannen zich te goed te doen aan een heerlijke maaltijd. Telkens werd er weer een halve ‘kilo’ wijn gebracht. Eigenlijk was het nog te vroeg voor de lunch, maar in Griekenland is dat nooit een probleem. Men kan op elk tijdstip van de dag eten. Er waren terrassen in de bomen boven de rivier gebouwd. Er liepen ganzen in ganzenpas omhoog. Ik kocht honing in het winkeltje met plaatselijke producten. Volgens de eigenaresse is het heerlijke honing. Hoe kan het anders. Trots vertelde ze dat haar broer een bekende musicus is.

Ik liep terug naar de auto en keek nog een keer vol verbazing naar het kerkje. Zeker een plaats om nog eens terug te komen.